از من نبود و نيست و قلم در دست زنجموره بود . به شدتى عداوت در اين مسئله واضح است كه شيخ الاسلام قزوين هم بعد از خواندن سفرنامه ، ملتفت شده بود . ديگر آن‌كه خود زنجموره هم به ما صريحا گفته بود . ديگر آن‌كه بعد از حركت از جلفا ، از هر نقطه وزير دربار به حاجب الدوله تلگراف اظهار خصوصيت مىزد و ابدا به من تلگرافى نزد و نه احوالپرسى كرد و نه كاغذ نوشت . بارى ، اين اوقات هم كه ديگر مكاتبه و مراوده را ترك كرده‌ام . فرستادم سعد الممالك آمد . پاره‌اى پيغامات به اقبال الدوله دادم ؛ فورا اقدام كرد و به غير از ملاقات ، تمام حالات رفقا را گفت . امروز كه جمعه بود ، در معيت سعد الممالك آمدند ، قرار مدار گرم كردن وزير افخم « 74 » و سايرين را با من داد ؛ چون معير « 75 » هم از ارباب رنجيده است و صريحا با او بهم زده است . از قرارى كه اقبال الدوله گفت ، عين الدوله راضى به آمدن امين الدوله نيست ؛ سايرين نمىتوانند مخالفت با او بكنند . وزير دربار هم يكدل و يك جهت با عين الدوله و حضرات ساخته است ، و مراوده‌اى كه با ارباب مىكنند . حفظ ظاهر و رياسازى است . من ابدا خودم را به هيچ مطلبى آشنا نكردم . به‌هرحال ، اين دو سه نفرى كه هيچ وقت از ما منتفع نشده و اعتنائى به آن‌ها نكرده بودم ، در چنين موقعى اظهار خصوصيت كردند و اقل درجهء فايدهء آن‌ها ، اين است كه از جزئى و كلى راپرت آن‌ها مرا مطلع كرده و مىكنند . آن دو نفرى كه از پهلوى ما اقلا ده هزار تومان فايده بردند ، طورى ما را از خود خارج كردند كه . . . « 76 » شده‌اند . بعلاوه ، آن خرابى سفر فرنگستان ما . خلاف دشمن و دوست را از خدا بايد دانست و اتكال به او داشت . و اين مساله را هم بدان كه اگر اين وضع تغيير كند ، طبعا كار به امين الدوله راجع است . اين‌ها كه هردو مسلم دارند كه اين وضع تغيير خواهد كرد ، بدون شك و شبهه . مراودهء من با ارباب ، همان دو روز يك مرتبه ، به قدر يك ساعت الى دو ساعت در پارك است . سردار منافق « 77 » هم از روز عاشورا ، ده روز تشكيل روضهء عصر داده است . دو دفعه پىدرپى آنجا رفتم ، ديگر نخواهم رفت . كار بدى كه اتفاق افتاده اين است ، امروز در حالتى كه من و اقبال الدوله و معير خلوت كرده بوديم ، حاجى معين آمد . قدرى نشست ، بعد برخاست و افسرده رفت . زيرا بعد از ورود او ، عنوان مطلب راپرت‌نويس بميان آمد و صحبت به همين زمينه بود كه رفت . ولى چون معير در مجلس احتمال ديگرى كه مخالف ارباب باشد نمىدهند ، كار ناصر است « 78 » . هرچه مىشود ، بشود . باوجوداين ترتيب صغرى و كبرى ، باز من در نتيجه مأيوسم .

--> ( 74 ) - سلطان على خان وزير بقايا و وزير افخم از درباريان مظفر الدين شاه ، در سال 1319 ملقب به وزير افخم شده و علاوه بر وزارت بقايا كه زير نظر خودش بود ، مدير مجلس دربار اعظم نيز گرديد و پسرش محمد حسن خان وزير بقايا شد . ( 75 ) - مقصود معير الممالك است . ( 76 ) - دو كلمه خوانده نشد . ( 77 ) - مقصود سردار اكرم است . ( 78 ) - مقصود ناصر الملك است .